frasobliwie(daw.) — smutno.
duchem(daw.) — szybko.
sprawić się(daw.) — wywiązać sie z zadania.
miesiąc(daw.) — księżyc.
pokrzepić— wzmocnić.
zbożny(daw.) — pobożny, szlachetny.
komtur— zwierzchnik domu zakonnego bądź okręgu w zakonach rycerskich, do których zaliczali się krzyżacy.
bartodzieja. bartnik— pszczelarz hodujący pszczoły leśne.
leziwo— urządzenie pomagające wspinać się po drzewach.
niepodobny(daw.) — niemożliwy.
płonny(daw.) — jałowy.
żywo(daw.) — szybko.
hacel— hak wkręcany w tylną część podkowy, by zapobiec ślizganiu się konia.
perć— ścieżka (zgwary góralskiej, którą Sienkiewicz wykorzystywał do naśladowania staropolszczyzny).
braniec— jeniec.
klimkiem rzucać(daw.) — kłamać.
masztalerz— tu: człowiek opiekujący się końmi.
któren— dziś popr.: który.
piędź— dawna miara długości, ok. 18–22 cm.
stajaniea. staje— dawna miara odległości, etymologicznie: dystans, po przebiegnięciu którego koń musi się zatrzymać.
obuch— tępa część siekiery a. topora, przeciwległa do ostrza.
jąć(daw.) — zacząć.
mizerykordia— (od łac. misericordiaczyli miłosierdzie), krótki, wąski sztylet do dobijania rannych.
majdan(daw.) — plac, dziedziniec.
numa— litewska chata z ziemi i nieokorowanych bali.
dzierżyć(daw.) — trzymać.
spyża(daw.) — pożywienie, prowiant.
wolej(daw.) — lepiej.
obacz się!— sens: zobacz, co robisz!
jeno(daw.) — tylko.
przygodzić się(daw.) — przydarzyć się.
wygodzić(daw.) — dogodzić komuś, spełnić czyjeś życzenia.
byłby praw(daw.) — miałby rację.
Janusz I Starszy (Warszawski)— (ok. 1346–1429), książę mazowiecki, lennik Władysława Jagiełły.
Anna Danuta— (1358–1448), córka księcia trockiego Kiejstuta i Biruty, żona księcia mazowieckiego Janusza (było to najdłużej trwające małżeństwo w dziejach dynastii).
łamanie kołem— forma średniowiecznej egzekucji.
starunek(daw.) — staranie, opieka.
ninie(daw.) — teraz.
ryży— rudy.
biesagi(daw.) — podwójny worek przewieszany przez ramię albo przywiązywany do siodła.
w rzeczy(daw.) — w rzeczywistości.
komtur— zwierzchnik domu zakonnego bądź okręgu w zakonach rycerskich, do których zaliczali się krzyżacy.
zali(daw.) — czy.
prawić(daw.) — mówić, opowiadać.
gorze(ze starop. gorzeć: palić się) — biada, nieszczęście, niebezpieczeństwo.
mizerykordia— (od łac. misericordiaczyli miłosierdzie), krótki, wąski sztylet do dobijania rannych.
szlakować— tropić, śledzić.
przywieść(daw.) — doprowadzić.
knykieć— staw palca u ręki bądź odcinek między takimi stawami.
wóz— gwiazdozbiór Wielkiego bądź Małego Wozu.
opat— przełożony w męskim zakonie kontemplacyjnym.
gdy opata nie stało— sens: po śmierci opata.
nalazła— dziś popr.: znalazła.
doma(daw.) — do domu.
piastować(daw.) — opiekować się, tu przen. „żywić zamiary”.
łatwie— dziś popr.: łatwo.
przezpiecznie(daw.) — bezpiecznie.
dufać(daw.) — ufać, zwł. nadmiernie.
żywie— dziś popr.: żyje.
jeno(daw.) — tylko.
godziłoby się(daw.) — wypadałoby.
komtur— zwierzchnik domu zakonnego bądź okręgu w zakonach rycerskich, do których zaliczali się krzyżacy.
warchlak— młody dzik.
skapieć(daw.) — umrzeć.
uronić(daw.) — zgubić.
żywięcy(daw.) — żywy.
wadzić(daw.) — zawadzać, przeszkadzać.
Kurki— Plejady (gwiazdozbiór).
markotno(daw.) — smutno.
głownia— palący się lub spalony kawałek drewna.
zabaczyć(daw.) — zapomnieć.
poburzyli się— tu: zbuntowali się.
Anna Danuta— (1358–1448), córka księcia trockiego Kiejstuta i Biruty, żona księcia mazowieckiego Janusza (było to najdłużej trwające małżeństwo w dziejach dynastii).
odjąć(daw.) — zabrać.
lutnia(muz.) — instrument strunowy szarpany.
pałać— być rozpalonym, rozgrzanym.
gorątwa(daw.) — gorączka.
kulbaka— wysokie siodło przeważnie wojskowe.
berdysz— szeroki topór na długim drzewcu.
wartki(daw.) — szybki.
lichszy(daw.) — gorszy.
przywara— wada.
drzewo— tu: kopia.
kord— krótki miecz.
mizerykordia— (od łac. misericordiaczyli miłosierdzie), krótki, wąski sztylet do dobijania rannych.
Arnoldów(daw.) — Arnoldowy, Arnolda.
komturia— jednostka administracyjna w państwie krzyżackim.
wiera(daw.) — wierzę.
prawy(daw.) — prawdziwy.
wżdy(daw.) — jednak, przecież.
ułomek(daw.) — słabeusz.
dowcip(daw.) — rozum.
św. Liboriusz— zm. IV w., biskup Le Mans.
parać się czymś(daw.) — praktykować (np. jakieś rzemiosło).
św. Jerzy— męczennik z III–IV w., patron rycerzy.
wskórać coś— zdziałać coś.
suto— obficie.
przybytek— tu: zysk.
grzywna— śrdw. jednostka płatnicza, o wartości pół funta złota lub srebra.
zawarować(daw.) — zastrzec.
wartko(daw.) — szybko.
jadący— dziś popr.: jadąc.
zgonić(daw.) — dogonić.
przezpiecznie(daw.) — bezpiecznie.
włodyka— rycerz, zwłaszcza niemajętny lub bez pełni praw stanowych.
starunek(daw.) — staranie, opieka.
Zawisza Czarny z Garbowa— (ok. 1370–1428) polski rycerz, przez pewien czas na służbie króla Węgier Zygmunta Luksemburskiego.
leżący— dziś popr.: leżąc.
któren— dziś popr.: który.
w rzeczy(daw.) — w rzeczywistości, rzeczywiście.
markotno(daw.) — smutno.
chudoba(daw.) — dobytek.
zgonić(daw.) — dogonić.
mdły(daw.) — słaby.
osobny— tu: dodatkowy.
jedłoa. jadło— jedzenie.
żywięcy— dzis popr.: żyjący, żywy.
jeno(daw.) — tylko.
opat— przełożony w męskim zakonie kontemplacyjnym.
zresztą— tu: poza tym.
łechtać(daw.) — łaskotać, tu przen.: kłuć.
tur— wymarły dziki ssak z rzędu parzystokopytnych.
odyniec— samiec dzika.
przedziać(daw.) — przebić, por.: nadziać.
warchlak— młody dzik.
grzęzawa— dziś popr.: grzęzawisko.
parów— wąwóz.
dżdże(daw.) — deszcze.
kiścień— rodzaj broni obuchowej składającej się z drzewca, łańcucha i umieszczonej na jego końcu kuli; często (jak w tym przypadku) błędne określenie broni podobnej do maczugi z nabijaną czymś twardym główką.
kołtun— splątane włosy, często zaatakowane przez robactwo.
co duchu(daw.) — co tchu.
osacznik— człowiek idący w obławie podczas polowania.
sprawić— tu: zamęczyć, oprawić jak zwierzę.
wszędy— dziś popr.: wszędzie.
żywo(daw.) — szybko.
rychło(daw.) — szybko.
obaczyć się— tu: odzyskać zmysły, odzyskać rozum.
wraz(daw.) — zaraz, wkrótce.
alkierz(daw.) — izba narożna, często reprezentacyjna.
krzepki(daw.) — silny.
w niebiesiech— dziś popr.: w niebie.